HASTA BİLGİLENDİRME
Boyunda Kitle (Boyunda Şişlik)
Boyunda kitle, boyun bölgesinde fark edilen ve normalde bulunmayan bir şişlik ya da sertliktir. Olası nedenleri yaşa ve klinik bağlama göre değişir: enfeksiyona bağlı lenf bezi büyümeleri, tiroid ve tükürük bezi kaynaklı oluşumlar ve gelişimsel kistler olası nedenler arasındadır. Ancak özellikle erişkinde enfeksiyonla açıklanamayan, iki hafta veya daha uzun süren, belirgin biçimde küçülmeyen ya da ne kadar süredir bulunduğu belirsiz olan bir boyun kitlesi gecikmeden değerlendirilmelidir. Bu sayfa, boyun kitlesinin olası nedenlerini, hangi özelliklerin değerlendirmeyi öne aldığını, KBB ve baş-boyun muayenesinde nelerin yapıldığını ve ileri incelemelerin genel ilkelerini açıklar.
Boyunda kitle ne anlama gelir?
Boyun bölgesinde lenf bezleri, tiroid bezi, tükürük bezleri, damarlar, kaslar ve doğuştan gelen bazı yapı artıkları bulunur. Bu yapıların her birinden kaynaklanan şişlikler boyunda kitle olarak fark edilebilir; kitlenin yeri, kıvamı, hareketliliği ve ne kadar süredir bulunduğu, olası nedenler hakkında önemli bilgi verir.
Olası nedenlerin dağılımı yaşa göre değişir. Çocuklarda ve genç erişkinlerde enfeksiyona bağlı lenf bezi büyümeleri ve gelişimsel kistler ayırıcı tanıda daha öne çıkar; bu sayfanın dayandığı kılavuz ise erişkin boyun kitlelerini ele alır ve erişkinde kalıcı bir boyun kitlesi için daha temkinli bir tanı yaklaşımı öngörür. Kılavuza göre erişkinde enfeksiyonla açıklanamayan, iki hafta veya daha uzun süren ya da ne kadar süredir bulunduğu belirsiz olan bir boyun kitlesi, nedeni belirlenene kadar değerlendirilmesi gereken bir bulgudur; sigara ya da alkol kullanımı gibi etkenler bu değerlendirmeyi daha da öne alır. Bu, kitlenin kötü huylu olduğu anlamına gelmez; değerlendirmenin ertelenmemesi gerektiği anlamına gelir.
Olası nedenler
Boyun kitleleri kaynaklandıkları yapıya göre başlıca şu gruplarda toplanır:
- İltihabi ve enfeksiyona bağlı lenf bezi büyümeleri: Boğaz, diş ve üst solunum yolu enfeksiyonları sırasında büyüyen, genellikle hassas ve enfeksiyon geçince küçülen lenf bezleri. Tüberküloz gibi bazı özel enfeksiyonlar da lenf bezi büyümesine yol açabilir.
- Tiroid kaynaklı şişlikler: Tiroid bezinin tümüyle büyümesi (guatr) ya da tiroid nodülleri; boynun ön-alt bölümünde yerleşir ve yutkunmakla hareket eder.
- Tükürük bezi kaynaklı şişlikler: Kulak önü ve çene altındaki tükürük bezlerinin iltihabı, tükürük taşı ya da bu bezlerin tümörleri.
- Doğuştan gelen kistler ve gelişimsel oluşumlar: Boynun orta hattında yerleşen tiroglossal kanal kistleri ile boynun yan tarafında yerleşen brankiyal yarık kistleri; genellikle çocukluk ve genç erişkinlik döneminde, çoğu zaman bir enfeksiyon sonrasında fark edilir.
- Damar ve sinir kaynaklı oluşumlar: Boyundaki damar ve sinirlerden gelişen oluşumlar.
- Deri ve deri altı oluşumları: Yağ bezesi (lipom) ve deri kistleri gibi yüzeysel yerleşimli iyi huylu oluşumlar.
- Lenf bezine ait ve baş-boyun bölgesinden kaynaklanan kötü huylu oluşumlar: Özellikle erişkinde kalıcı bir boyun kitlesinde ayırt edilmesi gereken ve kılavuzun daha temkinli bir yaklaşım öngörmesinin nedeni olan olasılıklar.
Bu grupların her biri farklı bir inceleme ve tedavi yaklaşımı gerektirir. Değerlendirmenin amacı, kitlenin hangi yapıdan kaynaklandığını ve niteliğini ölçülü bir inceleme sırasıyla belirlemektir.
KBB ve baş-boyun muayenesinde neler yapılır?
Değerlendirme ayrıntılı öyküyle başlar: kitlenin ne zaman fark edildiği, büyüme hızı, ağrılı olup olmadığı, eşlik eden ateş ve enfeksiyon belirtileri, ses kısıklığı, yutma güçlüğü, kulak ağrısı, kilo kaybı ve gece terlemesi, sigara ve alkol kullanımı, geçirilmiş hastalıklar ve ameliyatlar sorgulanır.
Muayenede kitlenin yeri, boyutu, kıvamı, hareketliliği, hassasiyeti ve çevre dokularla ilişkisi değerlendirilir. Ağız içi, boğaz, burun ve gırtlak muayenesi bunun ayrılmaz parçasıdır; çünkü boyundaki bir lenf bezi büyümesinin nedeni bu bölgelerde olabilir. Gerektiğinde burun, geniz ve gırtlak ince bir optik ile (endoskopi) doğrudan görülür.
Görüntüleme ve doku örneklemesi
İnceleme yöntemi kişinin yaşına, kitlenin yerine, muayene bulgularına ve risk profiline göre seçilir; her boyun kitlesi için zorunlu tek bir görüntüleme yöntemi yoktur.
Boyun ultrasonografisi, ışın içermeyen bir yöntem olarak belirli durumlarda çok yararlıdır: tiroid kaynaklı kitleler, tükürük bezi kaynaklı kitleler, yüzeysel yerleşimli lenf bezleri ve kitleler ile uygun görüldüğünde ultrason eşliğinde ince iğne aspirasyonu bunların başlıcalarıdır.
Erişkinde kötü huylu olma olasılığı artmış kabul edilen bir boyun kitlesinde AAO-HNSF kılavuzu, kitlenin yayılımını ve derin yapılarla ilişkisini göstermek için kontrastlı bilgisayarlı tomografi ya da MR önerir. Hangi yöntemin seçileceği kitlenin yerine, olası nedene ve muayene bulgularına göre hekim tarafından belirlenir.
Doku tanısı gerektiğinde ve tanı belirsizliğini koruduğunda kılavuz, kitlenin cerrahi olarak çıkarılıp incelenmesi yerine öncelikle ince iğne aspirasyon biyopsisini önerir; bu, ince bir iğne ile hücre örneği alınmasıdır ve genellikle ayakta, kısa sürede, uygun görüldüğünde ultrason eşliğinde yapılır. Her boyun kitlesinde biyopsi gerekmez; enfeksiyona bağlı olduğu düşünülen lenf bezleri hekimin belirlediği bir süre boyunca izlenebilir.
Tedavi ve yönetim yaklaşımları
Tedavi, kitlenin nedenine göre planlanır; tek bir “boyun kitlesi tedavisi” yoktur.
Enfeksiyona bağlı olduğu belirlenen lenf bezi büyümelerinde tedavi altta yatan enfeksiyona yöneliktir; belirlenen izlem süresi içinde küçülmeyen bezler yeniden değerlendirilir. Tiroid veya tükürük bezi kaynaklı olduğu belirlenen kitlelerde izlem ve tedavi, ilgili organa özgü bulgulara ve gerektiğinde yapılan ileri incelemelere göre planlanır. Bazı tükürük bezi kitlelerinde ve gelişimsel kistlerde cerrahi tedavi seçeneklerden biri olabilir; bunun gerekli olup olmadığı kesin tanı, kitlenin özellikleri ve klinik değerlendirme sonucunda belirlenir. Klinik olarak uygun olduğunda ilgili uzmanlık alanları sürece katılabilir; bu, her kitle için geçerli değişmez bir sıra değildir. Kötü huylu olduğu belirlenen kitlelerde tedavi, ilgili uzmanlık alanlarının birlikte çalıştığı bir plan içinde belirlenir.
Her aşamada bulgular ve seçenekler kişiyle birlikte değerlendirilir. Bu sayfada ilaç adı, doz ve kişiye özel tedavi planı bilinçli olarak yer almaz.
Sık sorulan sorular
Boyunda fark ettiğim şişlik kanser midir?
Bu soru muayene olmadan yanıtlanamaz. Boyun kitlesinin olası nedenleri arasında enfeksiyona bağlı lenf bezi büyümeleri, tiroid ve tükürük bezi kaynaklı oluşumlar ve gelişimsel kistler bulunur; kötü huylu nedenler de olasılıklar arasındadır ve dışarıdan ayırt edilemez. Bu nedenle özellikle erişkinde iki hafta veya daha uzun süren ya da enfeksiyonla açıklanamayan bir kitle muayene ile değerlendirilmelidir. Değerlendirme, endişeyi doğrulamak için değil, nedeni belirlemek için yapılır.
Ne kadar bekleyebilirim?
Belirgin bir enfeksiyon sırasında ortaya çıkan, hassas lenf bezi büyümeleri enfeksiyonla birlikte gerileyebilir. Kılavuz, erişkinde enfeksiyonla açıklanamayan, iki hafta veya daha uzun süren ya da ne kadar süredir bulunduğu belirsiz olan bir boyun kitlesinin gecikmeden değerlendirilmesini önerir. Nefes almada güçlük, hızla büyüme, yüksek ateş ya da yutma güçlüğü varsa beklenmemelidir.
Biyopsi ağrılı mıdır, tehlikeli midir?
İnce iğne aspirasyon biyopsisi, ince bir iğne ile hücre örneği alınan, ayakta ve kısa sürede tamamlanan bir incelemedir; genellikle kan alınmasına benzer bir rahatsızlık verir. Kitlenin çıkarılarak incelenmesi ise ayrı bir cerrahi karardır ve yalnızca belirli durumlarda gündeme gelir. Hangi yöntemin uygun olduğu hekim tarafından kitlenin özelliklerine göre belirlenir.
Ultrason mu, tomografi mi?
Bu, kitleye göre değişir. Ultrasonografi ışın içermez ve tiroid, tükürük bezi ve yüzeysel yerleşimli kitlelerde özellikle yararlıdır; erişkinde kötü huylu olma olasılığı artmış kabul edilen bir kitlede ise kılavuz kontrastlı tomografi ya da MR önerir. Her boyun kitlesi için zorunlu tek bir görüntüleme yöntemi yoktur; seçim yaşa, kitlenin yerine, muayene bulgularına ve risk profiline göre hekim tarafından yapılır.