Ses Kısıklığı

Ses nasıl oluşur, ses kısıklığı ne anlama gelir?

Ses, akciğerlerden gelen havanın gırtlaktaki ses tellerini titreştirmesiyle oluşur; ses tellerinin düzgün kapanması ve titreşmesi, sesin niteliğini belirler. Ses tellerinin mukozasında şişlik, üzerinde küçük bir oluşum, tellerin hareketinde kısıtlılık ya da kapanmada boşluk kaldığında ses değişir.

Ses kısıklığı bir hastalık adı değil, gırtlağa ait bir sorunun belirtisidir. Sesin ne kadar süredir değiştiği, nasıl başladığı, gün içinde nasıl seyrettiği ve nelerin eşlik ettiği, olası nedenlerin ayırt edilmesinde önemli ipuçlarıdır.

Sık görülen nedenler

Ses kısıklığının sık görülen ve çoğu iyi huylu nedenleri şunlardır:

• Akut larenjit: Üst solunum yolu enfeksiyonu sırasında ses tellerinin geçici şişmesi; genellikle bir iki hafta içinde kendiliğinden düzelir.
• Sesin aşırı ya da yanlış kullanımı: Uzun süre yüksek sesle konuşma, bağırma ya da mesleki ses yükü; öğretmenler, satış ve çağrı merkezi çalışanları, şarkıcılar gibi sesini yoğun kullananlarda sıktır.
• Ses teli nodülleri, polipleri ve kistleri: Ses tellerinin üzerinde gelişen iyi huylu oluşumlar; çoğunlukla sesin yoğun kullanımıyla ilişkilidir.
• Reflü ile ilişkili gırtlak tahrişi: Mide içeriğinin gırtlağa ulaşması, uygun klinik bağlamda olası katkıda bulunan etkenler arasında değerlendirilir; tek başına ses kısıklığı reflü tanısı koydurmaz.
• Ses teli hareket bozuklukları: Ses tellerini hareket ettiren sinirin etkilenmesi; boyun ya da göğüs ameliyatları sonrasında, bazı nörolojik durumlarda ya da nedeni bulunamadan ortaya çıkabilir ve nefesli, zayıf bir sese yol açar.
• Yaşa bağlı ses değişiklikleri: İleri yaşta ses tellerinin incelmesiyle sesin zayıflaması.
• Kronik tahriş: Sigara dumanı, kuru hava ve bazı inhaler ilaçlar mukozayı etkileyebilir.

Ses tellerinde ve gırtlakta gelişen iyi huylu olmayan oluşumlar, ses kısıklığının daha seyrek görülen nedenleri arasındadır. Uzun süren ses kısıklığında muayenenin önemi, bu ayrımın yalnızca gırtlağın doğrudan görülmesiyle yapılabilmesinden kaynaklanır; yakınmanın süresi ya da şiddeti nedeni tek başına göstermez.

Gırtlak muayenesi (larengoskopi) ne zaman gerekir?

Güncel kılavuzlar, ses kısıklığı dört hafta içinde düzelmediğinde ya da düzelme süresine bakılmaksızın ciddi bir nedeni düşündüren belirti veya öykü bulunduğunda ses tellerinin larengoskopi ile görülmesini önerir. Ses kısıklığı bu süreden kısa da olsa, sigara ya da alkol kullanımı, boyunda şişlik, yutma güçlüğü ya da nefes darlığı gibi durumlarda muayene öne alınır.

Larengoskopi, ağızdan ya da burundan ilerletilen ince bir optik yardımıyla ses tellerinin doğrudan görülmesidir; ayakta ve kısa sürede yapılır. Gerektiğinde ses tellerinin titreşimini ayrıntılı gösteren stroboskopik inceleme eklenir. Görüntüleme tetkikleri (tomografi ya da MR) her ses kısıklığında gerekmez; kılavuzlar, gırtlak muayenesi yapılmadan görüntüleme istenmesini önermez.

KBB değerlendirmesinde neler yapılır?

Değerlendirme ayrıntılı öyküyle başlar: ses değişikliğinin süresi ve başlangıç biçimi, ses kullanım yükü, sigara ve alkol kullanımı, reflüyü düşündüren yakınmalar, eşlik eden yutma güçlüğü, nefes darlığı ve boyunda şişlik, geçirilmiş ameliyat ve entübasyon öyküsü ile kullanılan ilaçlar sorgulanır.

Sesin kendisi dinlenerek değerlendirilir; boyun muayenesi yapılır; gırtlak ve ses telleri larengoskopi ile incelenir. Bulgulara göre ses terapisi, tıbbi tedavi ya da ileri inceleme planlanır.

Tedavi yaklaşımı nasıl belirlenir?

Tedavi, saptanan nedene göre planlanır; tek bir “ses kısıklığı tedavisi” yoktur.

Akut larenjitte sesin dinlendirilmesi, yeterli sıvı alımı ve tahriş edicilerden kaçınılması çoğunlukla yeterlidir; kılavuzlar akut ses kısıklığında rutin antibiyotik kullanılmasını önermez. Fısıldamak, ses üretim mekanizmasını zorlayabileceği için ses dinlendirmesi sayılmaz; sesi tümüyle kesmek yerine az ve rahat konuşmak önerilir.

Sesin aşırı kullanımına bağlı sorunlarda ve nodül gibi iyi huylu oluşumların bir bölümünde ses terapisi ilk basamak tedavi olarak öne çıkar; kılavuzlar ses terapisini bu tablolarda önerir. Reflü, uygun klinik bağlamda olası katkıda bulunan etkenler arasında ele alınır; ancak kılavuz, yalnızca belirtilere dayanarak reflü varsayımıyla ve gırtlak görülmeden, tek başına ses kısıklığı için reflü ilacı başlanmasını önermez. Yönetim öykü, muayene ve gerektiğinde gırtlak bulgularına göre yönlendirilir. Kortikosteroid ilaçların, gırtlak görülmeden ses kısıklığında rutin olarak kullanılması kılavuzlarda önerilmez.

Ses terapisine yanıt vermeyen polip ve kist gibi oluşumlarda ya da ses teli hareket bozukluklarında cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Uygun olup olmadığı, muayene ve larengoskopi bulguları ile tedaviye alınan yanıt birlikte değerlendirilerek belirlenir. Bu sayfada ilaç adı, doz ve kullanım süresi bilinçli olarak yer almaz.